خود شناسی اعلمکم بنفسه اعلمکم بربه

بسم الله الرحمن الرحیم

رسول الله صلی الله علیه وآله :اعلمکم بنفسه اعلمکم بربه. داناترین شما به خود داناترین شما به ربش است .

ابتدا این حدیث شریف را بررسی میکنیم تا روشن شود ،چه رابطه ای میان نفس انسان و ربش وجود دارد که با شناخت یکی به شناخت دیگری هم خواهیم رسید .رب یعنی پرورش دهنده . آنچه انسان راپرورش میدهد ،باید در او ظاهر ونمایان شود ، تا بتواند او را پرورش بدهد ،،مثلا آب وقتی خورده شد و ما را سیراب کرد ،در واقع جسم ما را پرورش داده وبه آن حیات میدهد ، ودر این موقع رب ما میشود ،البته رب جزئی ماست ،،،وقتی گرسنه ایم به نان احتیاج داریم ،نان اگر کنار من باشد و من نان را نخورم ،با اینکه نزدیک من است ولی چون من آن را نخوردم ،نقشی در پرورش من ندارد ،وقتی نان را خوردم ونان جزء بدن من شد و بدنم را پرورش داد ،میشود رب جزئی من،،،،،، و قس علیهذا .پس رب میشود پرورش دهنده ما ،چون در ما ظاهر شده است.اگر آب یا نان کنار من باشند .حتی با وجود نزدیکی مکانی ،نمیتوانند رب ما باشند ،وقتی رب ما هستند که در ما ظاهر شده و ما را پرورش بدهند .رب :ظاهر شده و پرورش دهنده .حال چگونه و چرا ربهای جزئی میتوانند ما را پرورش بدهند؟ چه خصوصیتی دارند که میتوانند بدن یا جسم ما را پرورش بدهند ؟آیا آنها چون وجود دارند ،این خصوصیات و کمالات را دارند ؟جواب معلوم است ، عدم چیزی نیست که بخواهد در ما ظاهر شده وما را تربیت کنند ،،پس منشا ظهور و ربوبیت جزئی آنها وجود است ، در واقع وجود است که سرچشمه این کمالات شده ،آب اگر سیراب میکند ،نان اگر سیر میکند ،بخاطر وجودیست که دارا هستند ،پس نتیجه میگیریم منشا همه موجودات وکمالات آنها ،وجود است .حال ببینیم این ارباب جزئی وجودشان وکمالشان و ربوبیتشان از خودشانست یا دیگری ؟عالم با تمام موجوداتش چه وجودی دارند ؟

ما وجود واجب بالذات داریم و وجودات واجب بالغیر ،،،خدا یعنی آنکه وجودش از خودش است وکسی به او وجود نداده ،اگر بخواهیم بدانیم خدا کیست ،شارح وشناسنامه خدا سوره توحید است ، خدا احد است و یکتای همه ،یعنی همه به او تکیه دارند وفقط اوست که وجوداست و او وجودیست که صمد است وجای خالی ندارد که وجود در آنجا نبوده ،همه وجود پر از هستی است ، کسی به او وجود نداده و کسی وجود پیدا نمیکند یعنی کسی وچیزی وجودش از خودش نیست ، وبرای او کفوی نیست.

حال که دانستیم همه وجود از آن خداست و ماسوای خدا ، همه توخالی اند وقائم به خدا هستند ،پس در می یابیم که آنکه به همه هستی داده و به آنها کمال بخشیده که بتوانند بر هم ربوبیت کنند ،خداست ،پس نه وجود موجودات ونه کمالاتشان ونه ربوبیتشان از خودشان نیست ،وما نباید آنها را مستقل در وجود واثرات وجودی وربوبیتشان بدانیم ،،باید اعتراف کنیم همه تحت تدبیر رب العالمین هستند و رب حقیقی همه موجودات رب العالمین است .

اگر ما شرک خفی داریم بیشتر در همین جاست که فکر میکنیم موجودات ،،،کمالاتشان از خودشانست و برای همین امر است که خداوند فرمود :وبیشتر مومنین ،مشرکند وما یومن اکثرهم بالله الا و هم مشرکون،،،، ،یعنی از جهت علمی قبول داریم که خدا رب الارباب است ، ولی عملا مشرکیم وبه اشیاء دید استقلالی داریم و خواص آنها را از خودآنها میدانیم .

نمونه بارز این شناخت حقیقی در باره حضرت ابراهیم آمده است که ایشان وقتی دیدند هوا تاریک است و ستارگان میدرخشند ،فرمود :هذا ربی ،،این رب من است ولی دید حقیقت بین حضرت،،، افول ستاره را هم مشاهده کرد و وقتی دید ستاره افول میکند ونورش از خودش نیست ،فرمود :انی لا احب الافلین و سپس به ماه توجه کرد وآن را رب خود دانست ولی چون ماه هم افول کرد ،آن را هم به ربوبیت خود قبول نکرد وچون دید خورشید از همه بزرگتراست به او متوجه شد ولی باز به افول آن متوجه شد وبعد فرمود :انی وجهت وجهی للذی فطرالسموات والارض وما انا من المشرکین . من به فاطر وخالق واثربخش آسمانها و زمین روی میکنم و از مشرکین نیستم .

مولانا نیز به این نکته توجه کرده

دیده ای خواهم سبب سوراخ کن

تا حجب را بر کند از بیخ وبن

تا مسبب بیند اندر لا مکان

هرزه بیند جهد واسباب و دکان

پیامبر که فرموده اند :اعلمکم بنفسه اعلمکم بربه ،،،،یکی از راههای شناخت رب را به ما معرفی کرده ، که هر کس بخواهد ربش را بشناسد ،ببیند چه چیزی در او ظاهر شده و ربوبیتش میکند ،، و هرکس به شناخت خود داناتر باشد ،ربش را بیشتر میشناسد .

حال هر کدام از ما وسیله سنجش ایمان یا شرک خود را شناختیم ، وبالاترین انسانها از جهت خداشناسی کسی است که مانند حضرت ابراهیم این واکاوی درونی را در خود داشته باشد والبته میدانیم که منظور از ماه وستاره وخورشید ،توجه حضرت به نورانیت آنها بوده ،حال هر چیزی نورانیتی یعنی وجودی محدود دارد .باید ببینیم هر یک از ما به چه چیزی از جهت وجودی وآثار وجودی آن متکی هستیم ،وارزیابی کنیم که ربمان چیست . به فرمایش حضرت یوسف : یا صاحبی السجن ا ارباب متفرقون خیر ام الله الواحد القهار .

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *